Đêm Phú Thọ, ba ván bi và cú nhảy của người phụ nữ ba lần vô địch

Ở ván thứ ba của trận chung kết, khi tỷ số đã chạm ngưỡng quyết định, cây cơ của Aloysius Yapp đặt xuống bàn trong tư thế mà bất kỳ ai từng chơi bi-a lỗ chín đều nhận ra ngay: một cú nhảy bắt buộc. Không phải cú nhảy để ghi điểm, mà là cú nhảy để không thua. Bi cái rời mặt bàn, bay qua một viên chắn, tiếp đất, rồi lăn vào túi sai. Tiếng bi rơi vang lên trong nhà thi đấu Phú Thọ đang kín chỗ ở Thành phố Hồ Chí Minh. Ba mươi tám nghìn đô la treo ở đó, nhưng thứ treo lơ lửng hơn cả là một câu hỏi về bản chất của môn thể thao này: trận đấu được quyết định bằng kỹ thuật, hay bằng sự run rẩy? Đó là khoảnh khắc tôi muốn giữ lại. Không phải cú chốt hạ cuối cùng. Nhà thi đấu Phú Thọ, một đêm trong chuỗi Predator Pro Billiard Series. Đây là sự kiện đầu tiên trong ba sự kiện mà chuỗi này đặt tại thành phố mang tên Bác, nằm trong một lễ hội bi-a kéo dài với Saigon Open và Giải vô địch bi-a 10 bóng thế giới nam phía sau. Cách tổ chức này nói lên nhiều điều về cách bi-a chuyên nghiệp đang dịch chuyển về châu Á, và về cách một thương hiệu gậy cơ muốn gắn tên mình vào dòng chảy đó. Thể thức là đôi nam nữ, ba ván, thắng bốn ván trước trong mỗi ván. Nói cách khác, mỗi ván ở đây là một set gồm tối đa bốn rack, và ai chạm bốn rack trước thì thắng set. Trận chung kết là cuộc đối đầu giữa cặp Lưu Sa Sa (Trung Quốc) và Tạ Gia Trăn (Đài Bắc Trung Hoa) với cặp Aloysius Yapp (Singapore) và Silviana Lu. Yapp đến với tư cách tay cơ số một thế giới trên hệ thống World Nineball Tour. Lưu Sa Sa là nhà vô địch bi-a lỗ chín nữ ba lần. Silviana Lu được giới thiệu là gương mặt đột phá của làng bi-a nữ. Tạ Gia Trăn, ba mươi ba tuổi, là người ít được nhắc đến nhất trong bốn cái tên. Và con đường của cặp Lưu - Tạ đi đến trận chung kết không phải con đường của kẻ mạnh. Họ thua ngay trận đầu, rơi xuống nhánh thua, phải sống sót qua một loạt bắn luân lưu để giành quyền đi tiếp, rồi thắng hai trận ngược dòng ở tứ kết và bán kết. Gần như mọi trận còn lại của họ đều kéo đến ván thứ ba. Đó là một chức vô địch của sự bền bỉ, không phải của sự thống trị. Tôi học cách đọc những trận bi-a bằng con số, nhưng chỉ khi chúng biết múa. Và trong trận này, con số biết múa theo một cách kỳ lạ. Bảng điểm không kể câu chuyện. Câu chuyện nằm ở chỗ: ba trong số những khoảnh khắc quyết định của trận đấu là lỗi. Yapp để rơi một viên bi chín dễ như cơm bữa. Yapp đánh trượt một viên bi năm không hề khó. Yapp phạm lỗi khi nhảy bi. Ở một giải đấu mà mỗi ván chỉ bốn rack, một lần đánh trượt thường đồng nghĩa mất cả ván, và mất một ván trong set ba của trận chung kết đồng nghĩa mất tất cả. Nhưng phía bên kia bàn, câu chuyện lại khác. Lưu Sa Sa thực hiện một cú nhảy ghép hai-bi-năm mà tôi phải xem lại ba lần để tin. Cú nhảy trong bi-a là thứ kỹ thuật bị nhiều người xem là trò diễn, nhưng thực tế nó là một trong những bài kiểm tra khắt khe nhất về kiểm soát cổ tay và đọc mặt bàn. Bi cái phải rời bàn đúng độ cao, đúng góc, tiếp đất ở điểm chính xác để vẫn giữ được quỹ đạo tới viên đích. Lưu làm điều đó như thể bàn bi-a là một trang giấy cô đã đọc cả đời. Rồi đến ván cuối. Một cuộc chiến an toàn kéo dài, nơi cả hai bên đẩy nhau vào những góc bàn không ai muốn vào. Yapp từng nổi tiếng với những cú đặt bi an toàn đáng sợ, và anh thể hiện điều đó. Nhưng trong ván thứ ba, người quyết định không phải là cú đánh hoa mỹ, mà là một pha phá bóng khô — một cú ăn bi không thành — được cặp Lưu - Tạ dùng để giành quyền kiểm soát thế bi. Trong bi-a lỗ chín, cú phá bóng khô không phải là thất bại; đôi khi nó là một quyết định chiến thuật, một cách từ chối cho đối phương một thế bi dễ. Đây là điều mà khán giả ngồi ngoài ít khi nhìn thấy: trong mười hai giây bi lăn, có một cuộc đàm phán diễn ra giữa hai tay cơ qua những quỹ đạo mà không ai nói ra. Khi bi lăn chậm, khi hai tay cơ đứng im nhìn thế bi, đó là lúc trận đấu thực sự diễn ra. Trận đấu thực sự bắt đầu từ khoảnh khắc bóng không chạm chân ai. Một điều nữa cần nói về thể thức đôi nam nữ. Khi hai người thay phiên nhau đánh, nhịp độ trận đấu không còn thuộc về một cá nhân. Nó thuộc về một cặp. Sự hồi phục của cặp Lưu - Tạ, và việc cặp Yapp - Lu thắng set hai bốn-một rồi gục ở set ba, cho thấy yếu tố phụ thuộc đồng đội mà bi-a đơn không có. Người đánh tiếp theo phải đọc thế bi mà người trước để lại, và đôi khi phải sửa một sai lầm không phải của mình. Shootout là một phát minh của thể thức rút gọn. Nó không phải là bi-a theo nghĩa cổ điển. Nó là một loạt cú đánh vào một điểm cố định trên bàn, và nó biến một trận đấu kéo dài hàng giờ thành một cuộc thi ném phi tiêu. Nó có lợi cho truyền hình, có lợi cho khán giả, nhưng nó đưa yếu tố ngẫu nhiên lên ngang hàng với yếu tố kỹ thuật. Khi cặp Lưu - Tạ vượt qua vòng loại nhánh thua nhờ shootout, họ không chiến thắng bằng bi-a; họ sinh tồn bằng sự may mắn có kiểm soát. Những con số ở đây rất ít. Chúng tôi biết cặp vô địch nhận ba mươi tám nghìn đô la. Chúng tôi biết Yapp là số một thế giới. Chúng tôi biết set hai cặp Yapp - Lu thắng bốn-một. Nhưng chúng tôi không có tỷ lệ ăn bi thành công, không có tỷ lệ phá bóng ăn, không có tỷ lệ run-out. Đó là một sự nghèo nàn dữ liệu đáng chú ý cho một sự kiện được thiết kế cho truyền hình. Nhưng chính trong sự nghèo nàn đó, một mẫu hình hiện ra. Thể thức ba ván, thắng bốn rack mỗi ván, có shootout làm người phân xử — cấu trúc này nén khoảng cách kỹ năng đến mức một tay cơ hạng số một thế giới có thể thắng set giữa bốn-một rồi thua cả trận. Đó không phải là nghịch lý. Đó là kiến trúc. Người ta thiết kế giải đấu để nhanh, để lên hình, để dễ cắt clip, và cái giá của sự nhanh đó là các trận ngắn biến những cuộc so tài đẳng cấp thành những lần tung đồng xu có trọng lượng. Về phía Yapp, cần giữ sự công bằng. Một trận thua không làm suy yếu vị trí số một thế giới của anh. Nhưng chuỗi lỗi trong trận chung kết này — bi chín, bi năm, phạm lỗi nhảy — là một mẫu hình cần theo dõi, không phải một kết luận. Trong bi-a, mỗi tay cơ đều có đêm tồi. Điều khác biệt là ở những đêm tồi, người ta có biết giấu nó hay không. Ở ngoài sân, câu chuyện được kể theo một cách khác. Người ta gọi đó là cặp đôi quyền lực gục ngã. Yapp và Lu, một tay cơ số một thế giới và một gương mặt đang lên, bị đánh bại bởi những kẻ ngáng trở đến từ nhánh thua. Cách kể này có sức hút khán đài. Nó có cờ, có câu chuyện tình, có khoảnh khắc người hùng. Nhưng nó lẫn lộn giữa câu chuyện thương mại và đẳng cấp thi đấu. Silviana Lu được giới thiệu là gương mặt đột phá, không phải tay cơ hàng đầu. Trong khi đó, Lưu Sa Sa đã ba lần vô địch bi-a lỗ chín nữ. Nếu ta đọc cặp đôi này bằng con mắt giải thưởng, đội bị đánh giá thấp mới thực sự là người có bảng thành tích đầy hơn trong bộ môn của mình. Nhãn cặp đôi quyền lực là một bao bì quảng cáo, không phải một hạng mục xếp hạng. Nó biến một trận bi-a thành một chương trình truyền hình, và đôi khi người xem quên mất rằng phía sau máy quay vẫn có những tay cơ đang cố gắng kiếm sống bằng nghề này. Tôi không viết về những cú chốt hạ. Tôi viết về những gì cú chốt hạ che giấu. Và điều bị che giấu ở đây là một sự thật đơn giản: trong một thể thức ngắn, tay cơ hay nhất trong tối hôm đó không nhất thiết là tay cơ hay nhất trên giấy tờ. Điều đáng chú ý hơn cả với người theo dõi tại Việt Nam là vị trí của thành phố trong bản đồ bi-a chuyên nghiệp. Ba sự kiện trong một chuỗi, cộng với Saigon Open và giải 10 bóng thế giới, biến Thành phố Hồ Chí Minh thành một trung tâm tạm thời của bộ môn này trong vài tuần. Khán đài Phú Thọ kín chỗ là một tín hiệu. Nó nói rằng nhu cầu tồn tại, rằng người ta sẵn sàng trả tiền để xem bi-a chất lượng cao, và rằng thị trường Đông Nam Á đang trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược của các nhà tổ chức quốc tế. Rồi giải đấu sẽ đi tiếp. Saigon Open đang chờ. Giải vô địch 10 bóng thế giới nam đang chờ. Những khán đài tiếp theo sẽ lại kín. Và có lẽ đâu đó, ở một bàn bi-a muộn ở Sài Gòn hay Manila, một tay cơ trẻ sẽ tập lại cú nhảy mà Lưu Sa Sa thực hiện trong ván thứ ba, không biết rằng cô đã biến một bài học kỹ thuật thành một câu chuyện về sự bền bỉ. Có những ván thắng không nằm ở bảng tỷ số, mà nằm ở nhịp thở của khán đài im lặng trước một cây cơ đang cân nhắc.