Trọng tài 'El Búho' tử vong tại Hidalgo: một cái chết không phải khoảnh khắc, mà là điểm cuối của một quy trình chưa từng được kiểm tra

Đêm đó tại Centro Deportivo Cultural 11 de Julio, ở Mineral de la Reforma, bang Hidalgo, Mexico, Gerardo Germán Pineda — người trong giới biết đến với biệt danh "El Búho" — đứng giữa võ đài với vai trò quen thuộc: người cầm trịch. Trận đấu giữa Hijo de Fishman và Máscara Sagrada NG đang diễn ra trước một khán đài cấp cộng đồng, không truyền hình, không băng rôn của thương hiệu lớn. Rồi một cuộc tranh cãi ngắn bùng lên. Theo tường thuật, Hijo de Fishman quay lại võ đài và thực hiện một đòn "martinete" — kiểu đòn vật đầu xuống sàn — nhắm vào chính vị trọng tài. Pineda gục xuống trong đau đớn. Khi nhân viên y tế có mặt, ông đã không còn dấu hiệu sinh tồn. Đó là phần cuối của một chuỗi sự kiện. Và như mọi phần cuối trong thể thao, nó không bắt đầu ở đó. Cần nói rõ ngay: đây không phải một sự kiện của làng bóng đá. Bài toán ở đây thuộc về một hệ sinh thái khác — đấu vật chuyên nghiệp Mexico, giới trong nghề gọi là lucha libre. Cụ thể hơn, nó thuộc về nhánh "independent circuit": mạng lưới các buổi diễn địa phương do promoter tư nhân tổ chức, nằm ngoài ô bảo trợ của những thương hiệu lớn có truyền hình và có bộ phận an toàn chuyên trách. Pineda là một trọng tài kỳ cựu của nhánh này. Trong mắt những người đến dự lễ tang, ông là "người nắm quyền uy trên võ đài" — người điều hành trật tự, người phân xử nhịp đấu. Nói cách khác, ông là một quan chức, không phải một đấu sĩ. Ông không bước vào sàn để nhận đòn; ông bước vào sàn để bảo đảm rằng mọi đòn được thực hiện đúng lúc, đúng người, đúng kịch bản. Đó là điểm mấu chốt của toàn bộ câu chuyện. Nhánh độc lập vận hành bằng doanh thu bán vé tại chỗ và một lực lượng biểu diễn phần lớn là bán chuyên nghiệp. Biên lợi nhuận mỏng, dự phòng rủi ro gần như bằng không. Một buổi diễn như ở Mineral de la Reforma thường không có bác sĩ riêng, không có bảo hiểm tai nạn cho người biểu diễn, và không có cơ quan nào đứng ra kiểm tra quy trình trước giờ khai mạc. Trong đấu vật chuyên nghiệp, mọi động tác đều nằm trong một hệ thống quy ước ngầm. Một "work" là đòn được dàn dựng; một "shoot" là hành động thật. Người xem không nhìn thấy đường ranh đó, nhưng người trong nghề thì thấy. Trọng tài là người giữ đường ranh ấy — bảo đảm rằng cú ngã trông đau nhưng không gây đau, rằng cái đầu không thực sự chạm sàn, rằng cơ thể người nhận đòn được đặt đúng tư thế trước khi va chạm. Ở các giải lớn, lớp bảo vệ này gồm nhiều tầng: một agent hậu trường điều phối thứ tự đòn, một trọng tài thứ hai, một bác sĩ túc trực vành đài. Ở nhánh độc lập, những tầng đó thường biến mất. Đòn martinete, xét về mặt cơ học, là một trong những động tác nguy hiểm nhất trong kho đòn. Nó đưa cơ thể người nhận xuống theo phương thẳng đứng, lấy đầu làm điểm tiếp xúc trước. Với một đấu sĩ đã chuẩn bị — đã siết cơ cổ, đã biết mình sắp bị nâng lên — rủi ro vẫn ở mức cao. Với một người không chuẩn bị, người không có phản xạ bảo vệ của một đô vật, rủi ro không còn là rủi ro nữa. Nó là hệ quả. Dữ liệu không biết nói dối, nhưng nó rất giỏi giữ im lặng. Ở đây, dữ liệu im lặng về những con số mà lẽ ra phải tồn tại: có bao nhiêu nhân viên y tế túc trực tại Centro Deportivo Cultural 11 de Julio đêm đó; mất bao nhiêu giây từ lúc Pineda gục xuống đến lúc có người phản ứng; có hay không một quy trình sơ cứu được viết ra trước buổi diễn. Những con số đó không xuất hiện trong bất kỳ tường thuật nào. Sự vắng mặt của chúng, với tôi, là một tín hiệu rõ hơn bất kỳ con số nào. Bởi đây là điều tôi học được sau nhiều năm theo chân các đội bóng: cú gãy chân không phải khoảnh khắc, nó là cả một quy trình dài bắt đầu từ trước đó. Một chấn thương nặng hiếm khi là tai nạn thuần túy. Nó là giao điểm của nhiều quyết định nhỏ — khối lượng tập luyện, lịch thi đấu, chất lượng mặt sân, phác đồ hồi phục — tích tụ qua nhiều tuần. Đêm ở Hidalgo cũng vậy. Cái chết của Pineda là điểm cuối của một quy trình chưa từng được kiểm tra, bởi không ai có thẩm quyền kiểm tra nó. Ở đây cần một ghi chú về nguồn, và nó quan trọng ngang với bản thân sự việc. Toàn bộ các điểm thông tin về vụ việc đều không gắn nguồn dẫn, và cơ quan đăng tải ban đầu không được định danh. Đây là một bản tường thuật đơn lẻ, chưa được xác minh độc lập. Khi tôi viết về một cái chết, tôi buộc phải nói rõ: những gì dưới đây là "theo tường thuật", không phải "đã được xác nhận". Quy trình sinh ra để bị thử thách, nhưng người giữ nhịp không bao giờ bỏ cuộc. Có một cách đọc sai lầm rất dễ mắc. Đó là quy tất cả về một cá nhân — về Hijo de Fishman, về "khoảnh khắc mất kiểm soát" của một đô vật. Cách đọc này gọn gàng, thỏa mãn nhu cầu quy trách nhiệm, nhưng nó bỏ qua cấu trúc. Nhà chức trách Hidalgo đã đưa Hijo de Fishman đi để xác định "trách nhiệm pháp lý được cho là" của anh. Đó là một bước đi đúng về mặt thủ tục. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, ta sẽ bỏ lỡ câu hỏi lớn hơn: vì sao một buổi diễn cấp cộng đồng lại có thể tiến tới điểm mà một đòn đầu rơi xuống trọng tài mà không có bất kỳ lớp chắn nào ở giữa? Câu hỏi ấy không nhắm vào một con người. Nó nhắm vào một hệ thống vận hành mà ở đó, an toàn là thứ được giả định chứ không được thiết kế. Khán giả không định nghĩa một trận đấu; họ chỉ làm cho nó rõ ràng hơn mà thôi. Cũng vậy, một bi kịch không định nghĩa một hệ thống — nó chỉ làm cho những lỗ hổng vốn đã tồn tại trở nên nhìn thấy được. Và lỗ hổng lớn nhất ở đây là khoảng trống giữa một trọng tài — người được xem là bất khả xâm phạm trong logic của sàn đấu — và một cú va chạm có thể giết người. Mỗi bản hợp đồng là một câu hỏi mà chỉ mùa giải thứ ba mới trả lời. Ở đây không có hợp đồng, không có mùa giải, không có ai đặt câu hỏi. Chỉ có một đêm, một võ đài, và một người làm nhiệm vụ giữ trật tự, rồi không còn giữ được gì nữa. Tang lễ của Pineda diễn ra ở Pachuca, trong tiếng hô vang, những lời cổ vũ và những cái ôm. Ông được an táng cạnh người anh em song sinh, theo nguyện vọng của gia đình — một chi tiết làm nặng thêm mọi dòng tin, và có lẽ cũng là chi tiết được chia sẻ nhiều nhất. Nhưng thứ đáng theo dõi tiếp theo không nằm ở nước mắt. Nó nằm ở hồ sơ. Câu hỏi của mùa giải tới — nếu có một mùa giải tới cho nhánh độc lập ở Hidalgo — là liệu một cái chết có đủ để sinh ra một quy trình, hay lại tan vào tiếng hô vang rồi bị lãng quên. Sự trống rỗng có một nhịp đập riêng, và tôi đã ghi lại nó. Nhịp đó, đêm ở Mineral de la Reforma, đã ngừng đập.