Pháp gặp Bỉ: Zidane xoay tua khi mất cả Mbappé lẫn Upamecano

Buổi chiều ở Clairefontaine, tờ danh sách tập trung được ghim lên bảng trong hành lang nối khu phòng thay đồ với sân tập số ba. Không ai dừng lại lâu. Một nhân viên truyền thông của Liên đoàn bóng đá Pháp liếc qua rồi đi tiếp. Trên tờ giấy, dòng tên Kylian Mbappé bị gạch bằng bút chì, bên cạnh ghi vỏn vẹn hai chữ: “đầu gối”. Cách đó ba dòng, tên Dayot Upamecano cũng không còn.

Zinedine Zidane ra gặp báo giới lúc 18 giờ, giọng bình thản đến mức khó tin. Ông nói về những “thay đổi thông minh”, về việc xoay tua để đội bóng giữ được tính cạnh tranh nội bộ. Tôi đứng ở hàng ghế thứ tư, ghi lại từng câu. Mười bốn năm dưới thời Didier Deschamps đã dạy giới truyền thông Pháp một thói quen: đọc vị huấn luyện viên qua những gì họ không nói.

Tin độc quyền không đến từ người nói nhiều, mà từ người im lặng quá lâu. Ở Clairefontaine chiều hôm đó, thứ im lặng đáng chú ý nhất nằm ở hàng phòng ngự.

Pháp đang đứng đầu bảng A1. Bỉ xếp thứ hai với sáu điểm sau ba lượt. Phía sau là Ý và Thổ Nhĩ Kỳ. Đây là lần chạm trán thứ hai giữa Pháp và Bỉ trong chiến dịch này; lần đầu, Pháp thắng 1-0 ngay trên đất Bỉ.

Zidane mới dẫn dắt đội tuyển quốc gia được ba trận. Ông tiếp quản sau khi Deschamps khép lại 14 năm cầm quân với một di sản gồm chức vô địch World Cup 2026, ngôi á quân 2026 và một cấu trúc đội bóng đã vào guồng. Trận hòa 1-1 trên sân nhà trước Ý là lần đầu tiên Zidane đứng ở đường biên với tư cách huấn luyện viên trưởng đội tuyển Pháp trên đất Pháp, và nó kết thúc bằng hai điểm đánh rơi. Michael Olise ghi bàn mở tỷ số trong trận đó, trước khi hàng thủ Pháp để đối phương gỡ hòa.

Phía Bỉ, Mark van Bommel cũng đang xây dựng lại. Bỉ thua Pháp 1-0 ở lượt đi, sau đó thắng Thổ Nhĩ Kỳ 3-0. Sáu điểm sau ba lượt là mức chấp nhận được, nhưng nó che đi một thực tế: Bỉ vẫn chưa tìm được cách vận hành tuyến giữa khi thiếu một nhạc trưởng đúng nghĩa.

Điều đáng nói là cả hai bên bước vào trận này với cùng một dạng tổn thất. Pháp mất Mbappé vì chấn thương đầu gối và mất Upamecano vì thẻ đỏ ở trận gặp Ý. Bỉ mất Kevin De Bruyne và Youri Tielemans, cả hai đều do án treo giò.

Điểm mấu chốt không nằm ở chuyện xoay tua, mà ở chỗ Pháp mất đồng thời một mũi tấn công đẳng cấp và một trung vệ số một — đúng hai vị trí mà độ sâu đội hình bị thử thách rõ nhất.

Trong bóng đá đỉnh cao, mất một ngôi sao tấn công là bài toán thay người. Mất thêm một trung vệ trụ cột là bài toán cấu trúc. Khi trục dọc từ trung vệ lên tiền đạo bị khoét hai lỗ cùng lúc, đội bóng buộc phải hạ thấp tham vọng ở cả hai đầu sân: hàng thủ chơi an toàn hơn, hàng công phụ thuộc nhiều hơn vào các pha lên bóng từ biên và hậu vệ cánh.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, những đội bóng lớn khi rơi vào tình huống này thường chuyển sang kiểm soát bóng chậm, kéo giãn đối phương bằng những đường chuyền ngang rồi chờ khoảng trống ở hành lang trong. Đó là cách chơi an toàn, nhưng nó đòi hỏi kiên nhẫn — thứ mà một đội bóng vừa đánh rơi hai điểm trên sân nhà thường không có.

Zidane nhận xét Bỉ “mạnh cả về tập thể lẫn cá nhân” và từng “gây khó khăn về mặt chiến thuật” cho Pháp. Cách nói đó cho thấy ông dự đoán một đối thủ chơi có cấu trúc, khối phòng ngự lùi sâu hoặc trung bình, chứ không phải một trận cầu mở. Với một hàng thủ chắp vá, Pháp sẽ cần nhiều thời gian luân chuyển bóng hơn bình thường trước khi tìm được đường vào vòng cấm.

Về phía Bỉ, việc mất De Bruyne và Tielemans cùng lúc tước đi gần như toàn bộ khả năng triển khai bóng qua trung lộ. Không còn người cầm nhịp, Bỉ sẽ phải dồn gánh nặng sáng tạo sang bóng cố định và các pha chuyển đổi trạng thái nhanh. Đó là mô-típ quen thuộc thời van Bommel còn dẫn dắt PSV: chấp nhận nhường thế trận, phòng ngự theo khối, rồi tung đòn bằng những tình huống cố định và những pha phản công chỉ kéo dài vài giây.

Với một hàng thủ Pháp không còn Upamecano — người giỏi không chiến và giành bóng trên không — phương án đó không hề vô hại.

Đây cũng là trận đấu mang tính “sáu điểm” cho ngôi đầu bảng. Pháp đang dẫn đầu, Bỉ bám ngay phía sau. Một chiến thắng của Pháp gần như chốt ngôi đầu; một chiến thắng của Bỉ đảo ngược toàn bộ tương quan. Trong một bảng có cả Ý và Thổ Nhĩ Kỳ, khoảng cách điểm giữa hai đội dẫn đầu sẽ quyết định ai được quyền tính toán ở hai lượt cuối.

Trong lịch sử gần đây, các cuộc chạm trán Pháp - Bỉ thường được định hình bởi việc ai kiểm soát được trung lộ trong 20 phút đầu. Lần gặp trước, Pháp thắng nhờ một bàn thắng đến từ tình huống chuyển đổi nhanh, không phải từ thế trận áp đặt. Khi cả hai bên đều mất người ở tuyến giữa, khu vực đó càng trở nên quan trọng hơn, bởi đội nào giành được bóng ở đó trước sẽ quyết định nhịp độ của cả trận.

Có một chi tiết ít được nhắc tới: đầu gối của Mbappé là chấn thương mang về từ câu lạc bộ. Đây là dạng xung đột hệ thống giữa lịch thi đấu câu lạc bộ và các đợt tập trung đội tuyển. Các đội tuyển quốc gia không trả lương cho cầu thủ, nhưng họ phải gánh hậu quả khi cầu thủ đến trại tập trung trong trạng thái quá tải. Nations League, ở góc nhìn này, là một giải đấu vừa có giá trị cạnh tranh thật, vừa là gánh nặng lịch thi đấu thật — và các huấn luyện viên đội tuyển luôn phải cân giữa hai điều đó.

Zidane nói về sự “hòa hợp”, về việc “ở bên các cầu thủ”, về cảm giác tiếc nuối khi đợt tập trung kết thúc. Đó là những câu nói mang tính củng cố phòng thay đồ hơn là tuyên bố chiến thuật. Một huấn luyện viên mới tiếp quản một cấu trúc đã ổn định suốt 14 năm thường bắt đầu bằng việc mua lòng tin, không phải bằng việc thay đổi sơ đồ.

Ông cũng thừa nhận công việc ở đội tuyển khác biệt so với câu lạc bộ: không có công việc hàng ngày, chỉ có khoảng 15 ngày với cầu thủ trong mỗi đợt tập trung. Với một người vừa trải qua nhiều năm làm việc theo nhịp câu lạc bộ, đó là một sự thích nghi thật, không phải một câu khách sáo.

Cúp vô địch được nâng vào tháng Bảy, nhưng nó được quyết định từ những buổi chiều tháng Mười như thế này.

Và đây là chỗ câu chuyện chính thức trở nên đáng ngờ.

Cách nói “thay đổi thông minh” nghe có vẻ chủ động, nhưng nó là một công cụ quản trị kỳ vọng rất hiệu quả. Khi huấn luyện viên công khai gọi việc xoay tua là lựa chọn chiến lược, mọi kết quả tiêu cực sau đó sẽ được quy về lựa chọn đó, chứ không phải về năng lực. Một trận hòa sẽ là “bài học của sự xoay tua”. Một trận thua sẽ là “giá của sự xoay tua”. Còn nếu Pháp thắng, đó là “sự khôn ngoan của Zidane”. Cách đặt vấn đề này bảo vệ huấn luyện viên ở cả hai chiều.

Vấn đề thứ hai là cách đọc về Bỉ. Không có tin vịt, chỉ có người nghe không đủ kiên nhẫn. Câu chuyện “Bỉ suy yếu vì mất De Bruyne” được lan truyền như một kết luận, trong khi thực tế nó chỉ là một giả định. Một đội bóng mất nhạc trưởng không tự động trở nên yếu hơn — nó trở nên khó đoán hơn. Bỉ không còn khả năng kiểm soát trận đấu bằng những đường chuyền xuyên tuyến, nhưng họ có thêm động lực để chơi đơn giản, trực diện và tập trung vào những tình huống mà một hàng thủ chắp vá dễ mắc sai lầm nhất.

Nói cách khác, Pháp đang chuẩn bị cho một trận đấu với Bỉ của quá khứ, trong khi đối thủ trước mặt lại là một phiên bản khác.

Điều thứ ba, ít được nói tới hơn: mức độ chú ý dành cho Zidane đang vượt xa dữ liệu thực tế. Ba trận, một chiến thắng, một trận hòa, một trận chưa đấu. Đó là mẫu quá nhỏ để kết luận bất cứ điều gì về năng lực cầm quân của ông ở cấp đội tuyển. Nhưng áp lực truyền thông ở Pháp thì không chờ đủ mẫu. Chu kỳ “ca ngợi rồi quay lưng” thường chỉ cần một kết quả không như ý để khởi động, và trận gặp Bỉ là cơ hội hoàn hảo cho nó.

Khi cả khán đài nhìn vào người ghi bàn, tôi nhìn vào băng ghế dự bị. Ở đó mới là nơi câu chuyện thật sự được viết.

Kết quả của trận đấu này sẽ sớm được xếp vào một trong hai ngăn: “xoay tua thành công” hoặc “xoay tua thất bại”. Nhưng giá trị thật của nó nằm ở chỗ khác. Sau trận, người ta sẽ biết liệu Pháp có thể vận hành hàng công mà không cần Mbappé hay không, và liệu hàng thủ thiếu Upamecano có đủ bản lĩnh để chống lại những tình huống cố định — thứ mà Bỉ chắc chắn sẽ khai thác. Hai câu hỏi đó sẽ còn đi theo đội tuyển Pháp lâu hơn nhiều so với một trận đấu ở vòng bảng Nations League.

Nếu Pháp thắng, đừng vội kết luận rằng Zidane đã giải xong bài toán. Một chiến thắng trước một Bỉ thiếu hai trụ cột tuyến giữa chỉ chứng minh rằng đội bóng này đủ sâu để vượt qua một đối thủ bị tổn thất tương đương. Điều đáng theo dõi hơn là: khi Mbappé trở lại và Upamecano hết án treo giò, Zidane sẽ chọn ai, và ông sẽ giải thích lựa chọn đó như thế nào?