FESCO, GEPCO, IESCO: Cuộc chơi cân bằng bảng cân đối kế toán trước thềm tư nhân hóa

Tôi đã theo dõi bóng đá ba thập kỷ, và tôi học được một điều: trước khi một đội bóng đổi chủ, hãy đọc báo cáo tài chính, đừng đọc bản tin chuyển nhượng. Bởi vì mọi thương vụ bom tấn đều bắt đầu từ một cuộc dọn dẹp phòng thay đồ lặng lẽ. Hôm nay, tôi muốn nói về một cuộc dọn dẹp tương tự, nhưng không phải trên sân cỏ, mà là trong ngành điện lực Pakistan — nơi ba 'câu lạc bộ' FESCO, GEPCO và IESCO đang được chính phủ 'tái cấu trúc' trước khi bán cho nhà đầu tư tư nhân. Hãy nhìn vào những con số. FESCO chứng kiến vốn chủ sở hữu giảm 28,5%, GEPCO giảm 38,6%, trong khi IESCO — đứa con cưng phục vụ thủ đô Islamabad — lại tăng 25,0%. Đây không phải là một trận đấu bóng đá, nhưng nó giống hệt một trận đấu chiến thuật: có người bị hy sinh, có người được nâng đỡ, và có một 'huấn luyện viên trưởng' là Ủy ban Tư nhân hóa Nội các (CCoP) đang cầm bảng chiến thuật. Bối cảnh chung mà giới truyền thông Pakistan đang ca ngợi là một bước tiến lịch sử: tư nhân hóa ba công ty phân phối điện (DISCO) để giải quyết khủng hoảng nợ vòng xoáy (circular debt) và đáp ứng điều kiện của IMF. Nhưng tôi nhìn vào cấu trúc giao dịch và thấy một điều khác: đây là một chiến lược 'làm sạch bảng cân đối kế toán' kinh điển, nơi chính phủ hấp thụ mọi khoản nợ xấu để bán được giá cao hơn. Họ tách các khoản nợ hưu trí vào một công ty SPV do nhà nước sở hữu, cho thuê lại đất đai, xóa nợ vay DSL, bù trừ các khoản phải thu và phải trả, và thậm chí trì hoãn 15-20 năm không lãi suất cho IESCO. Nghe quen không? Đó chính xác là cách một ông chủ bóng đá mua một câu lạc bộ nợ nần: trả hết nợ, bơm tiền, rồi bán cho nhà đầu tư mới với giá 'sạch'. Điểm mấu chốt mà hầu hết mọi người bỏ qua là sự bất bình đẳng giữa ba 'đội bóng' này. IESCO nhận được mọi ưu đãi: xóa nợ thuế FBR, trì hoãn thanh toán CPPA-G không lãi suất, và kết quả là vốn chủ sở hữu tăng 25%. Trong khi đó, FESCO và GEPCO bị 'bào mòn' vốn chủ sở hữu — một dấu hiệu đỏ cho thấy giá trị định giá của họ sẽ thấp hơn sau tái cấu trúc. Đây là một chiến thuật 'chọn đội hình' rõ ràng: chính phủ đang đặt cược mọi thứ vào IESCO để thu hút nhà đầu tư, còn hai 'cầu thủ' còn lại chỉ là quân bài phụ trong thương vụ. Nhưng tôi có thể sai. Có thể việc xóa nợ cho IESCO là cần thiết vì họ là tài sản lớn nhất (tổng tài sản sau tái cấu trúc là 368,14 tỷ Rupee) và có tiềm năng vận hành tốt nhất. Có thể chính phủ đang ưu tiên tốc độ tư nhân hóa hơn là thu hồi thuế, và việc 'hy sinh' FESCO và GEPCO là chấp nhận được để đạt được mục tiêu lớn hơn. Nhưng câu hỏi vẫn còn đó: ai sẽ trả giá cho sự bất bình đẳng này? Câu trả lời, như mọi khi, là người tiêu dùng — khi chi phí thuê đất được chuyển vào biểu giá điện, và khi chính phủ phải gánh thêm gánh nặng tài khóa từ các khoản xóa nợ. Dự đoán của tôi: IESCO sẽ thu hút được nhà đầu tư nước ngoài mạnh nhất, có thể từ Trung Đông hoặc Trung Quốc, trong vòng 12-18 tháng tới. FESCO và GEPCO sẽ phải chờ đợi lâu hơn, và có thể phải chấp nhận mức giá thấp hơn kỳ vọng. Nhưng nếu chính phủ không giải quyết được vấn đề CDF (Circular Debt Financing) — biến số quan trọng nhất còn bỏ ngỏ — thì toàn bộ kế hoạch có thể sụp đổ như một đội bóng vỡ nợ giữa mùa giải. Và khi đó, chúng ta sẽ lại nghe câu chuyện quen thuộc: 'Giang hồ không có sóng trực tiếp, nhưng bóng đá thì có.'