VIRESA nắm giữ bản quyền esports tại ASIAD 20 Aichi-Nagoya 2026: Bước ngoặt cho thể thao điện tử Việt Nam

Trong một thông báo được đưa ra gần đây, Hiệp hội Thể thao điện tử Giải trí Việt Nam (VIRESA) đã chính thức xác nhận việc nắm giữ toàn bộ bản quyền esports tại Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20 (ASIAD 20) – Aichi-Nagoya 2026. Sự kiện này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong chiến lược phát triển thể thao điện tử của Việt Nam, đồng thời khẳng định vị thế của VIRESA trên trường quốc tế. Tuy nhiên, đằng sau thông tin đáng chú ý này, nhiều khía cạnh về bản chất, phạm vi và tác động thực tế của bản quyền vẫn cần được làm rõ. ASIAD 20 sẽ được tổ chức tại Aichi-Nagoya, Nhật Bản vào năm 2026. Đây là kỳ Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20, quy tụ các quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực tranh tài ở nhiều môn thể thao. Esports tiếp tục được đưa vào chương trình thi đấu chính thức, nối tiếp thành công từ ASIAD 19 tại Hàng Châu (Trung Quốc) năm 2026. Việc esports góp mặt tại một sự kiện thuộc hệ thống Olympic châu Á là tín hiệu mạnh mẽ cho quá trình thể thao điện tử hòa nhập vào dòng chảy thể thao chính thống. Theo thông tin từ VIRESA, tổ chức này sẽ đảm nhận vai trò quản lý đội tuyển quốc gia, tổ chức các giải đấu trong nước và đại diện Việt Nam tại các sự kiện quốc tế. Việc nắm giữ bản quyền esports tại ASIAD 20 được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi để VIRESA khai thác nội dung, truyền thông và mang đến cho người hâm mộ Việt Nam cơ hội tiếp cận gần hơn với đấu trường châu lục. Cần nhấn mạnh rằng "bản quyền esports" trong bối cảnh này không đồng nghĩa với việc sở hữu trí tuệ các tựa game. Quyền sở hữu trí tuệ game vẫn thuộc về các nhà phát hành. Ở các sự kiện đa môn thuộc hệ thống Olympic, quyền phân phối nội dung thường được giới hạn trong phạm vi lãnh thổ và thời gian cụ thể, dưới sự điều phối của Hội đồng Olympic châu Á (OCA) và ban tổ chức địa phương. Do đó, những gì VIRESA nhận được có thể là quyền khai thác truyền thông, phân phối nội dung tại thị trường Việt Nam, chứ không phải quyền sở hữu các tựa game hay giải đấu. Mô tả "toàn bộ và đầy đủ" (full and complete) mà VIRESA đưa ra mang tính tiếp thị hơn là thuật ngữ pháp lý. Điều này đặt ra câu hỏi về phạm vi thực tế: liệu VIRESA có thể cấp phép lại (sub-license) cho các đài truyền hình, nền tảng trực tuyến trong nước hay không? Nếu có, đây sẽ là nguồn thu tiềm năng và kênh tiếp cận người hâm mộ hiệu quả. Nếu chỉ đóng vai trò là đơn vị được chỉ định giữ quyền mà không thể khai thác thương mại, giá trị chủ yếu nằm ở vị thế chính trị và quản lý. Trong cấu trúc quản trị ba tầng của esports tại các sự kiện Olympic, OCA nắm quyền tổ chức, các nhà phát hành game kiểm soát trí tuệ và luật chơi, còn liên đoàn quốc gia như VIRESA chỉ kiểm soát lãnh thổ. Do đó, bản quyền mà VIRESA có được nằm ở tầng thấp nhất và phụ thuộc nhiều vào sự hợp tác của các bên liên quan. Điều này lý giải vì sao việc xác định rõ phạm vi quyền là vô cùng quan trọng. Việc VIRESA nắm giữ bản quyền được kỳ vọng sẽ giúp thể thao điện tử Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn. Người hâm mộ có thể được xem các trận đấu tại ASIAD 20 thông qua các nền tảng chính thức, với chất lượng tốt hơn và nội dung phong phú hơn. Các đơn vị truyền thông trong nước có cơ hội hợp tác, khai thác nội dung esports từ một sự kiện tầm cỡ châu lục. Đồng thời, thành công này có thể thu hút thêm nhà tài trợ, đầu tư vào hệ sinh thái esports Việt Nam. Tuy nhiên, không thể bỏ qua những rủi ro. Thứ nhất, danh sách các tựa game chính thức tại ASIAD 20 vẫn chưa được công bố. Điều này khiến việc đánh giá khả năng cạnh tranh của đội tuyển Việt Nam trở nên bất khả thi. Việt Nam có thế mạnh ở một số tựa game di động, nhưng lại kém cạnh ở các tựa game PC trước sự thống trị của Trung Quốc và Hàn Quốc. Nếu ASIAD 20 bao gồm các tựa game không phải sở trường, mục tiêu huy chương sẽ rất khó khăn. Việt Nam từng giành thành tích cao ở các tựa game di động như Liên Quân Mobile và PUBG Mobile, cho thấy tiềm năng huy chương nếu ASIAD 20 lựa chọn những tựa game này. Thứ hai, vấn đề lựa chọn tuyển thủ và xung đột giữa câu lạc bộ và đội tuyển quốc gia. VIRESA cần công bố tiêu chí lựa chọn minh bạch để tránh tranh chấp. Việc triệu tập tuyển thủ từ các câu lạc bộ có thể ảnh hưởng đến lịch thi đấu trong nước và quốc tế. Kinh nghiệm từ các quốc gia khác cho thấy đây là điểm nóng thường gây mâu thuẫn. Thứ ba, rủi ro về kỳ vọng. Truyền thông trong nước có thể thổi phồng thành tích, dẫn đến thất vọng nếu kết quả không như mong đợi. Cần có sự cân bằng giữa việc tôn vinh bước tiến về quyền lợi và thực tế cạnh tranh. Ông Jacob Brown, nhà phân tích esports kỳ cựu tại Busan (Hàn Quốc), nhận định: "Mỗi thế hệ có một ngôn ngữ thể thao riêng, và tôi là người viết từ điển. Việc VIRESA nắm bản quyền ASIAD 20 là một cột mốc trong việc định hình ngôn ngữ đó cho esports Việt Nam." Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của người hâm mộ: "Không có khán giả, huyền thoại vẫn kể — chỉ bằng giọng khàn hơn. Nhưng có khán giả, câu chuyện sẽ vang xa hơn, và bản quyền chính là cây cầu nối." Về khía cạnh thương mại, Brown cho rằng: "Thị trường chuyển nhượng chảy như dòng sông; tôi đứng ở ghềnh đá để đo dòng chảy. Ở đây, dòng chảy là quyền truyền thông, và VIRESA đang giữ một vị trí đáng kể." Trong bức tranh thể thao điện tử châu Á, Trung Quốc và Hàn Quốc vẫn là hai thế lực thống trị ở hầu hết các tựa game PC. Nhật Bản, với tư cách chủ nhà, cũng có nền tảng phát triển. Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia Đông Nam Á có tiềm năng, đặc biệt ở các tựa game di động. Sự hiện diện của esports tại ASIAD 20 là cơ hội để Việt Nam khẳng định vị thế, nhưng cũng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về chiến thuật, nhân sự và quản lý. Việc VIRESA nắm giữ bản quyền esports tại ASIAD 20 Aichi-Nagoya 2026 là một bước tiến quan trọng về mặt thể chế, khẳng định vai trò của tổ chức này trong hệ sinh thái thể thao điện tử Việt Nam. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành thành công thực sự, cần có sự rõ ràng về phạm vi bản quyền, chiến lược khai thác nội dung, minh bạch trong lựa chọn tuyển thủ và quản lý kỳ vọng. Người hâm mộ Việt Nam có quyền hy vọng, nhưng cũng cần tỉnh táo trước những thách thức phía trước. Con đường đến với đấu trường châu lục không chỉ là bản quyền, mà còn là cả một hệ sinh thái cần được xây dựng bền vững.