ASIAD 20: Trung Quốc ngự trị, Thái Lan kiệt sức và nỗi thất vọng của Việt Nam

Khi trọng tài thổi hồi còi kết thúc trận chung kết bóng chuyền nữ ASIAD 20, các cô gái Trung Quốc nhảy múa trên sân, còn tôi chăm chú vào chiếc điện thoại với bảng thống kê hành trình. Họ vừa giành HCV thứ 10, lần thứ ba liên tiếp, nhưng thứ khiến tôi bận tâm không phải chiếc huy chương. Đó là cái cách họ đến với nó: một trận chung kết dễ dàng 3-0 trước Nhật Bản, nhưng phía sau là trận bán kết suýt thua Thái Lan 2-3. 'Khi cả thành phố cãi nhau về xG, tôi in bảng số liệu ra và vẽ thêm trái tim', tôi từng viết. Và lần này, trái tim tôi vẽ là một dấu hỏi. ASIAD 20 được xem là sân khấu định vị lại bóng chuyền nữ châu Á sau chu kỳ Olympic. Đội tuyển Trung Quốc đến Nhật Bản với tư cách ứng viên số một, nhưng hành trình của họ không hề thênh thang. Ở bán kết, Thái Lan - nhà vô địch châu Á hồi tháng 8 - đã đẩy họ vào thế rượt đuổi năm set. Trong khi đó, Nhật Bản tiến vào chung kết bằng một nhánh đấu được đánh giá khá dễ dàng, khiến trận đấu cuối cùng bộc lộ khoảng cách trình độ rõ rệt. Còn với bóng chuyền nữ Việt Nam, kỳ ASIAD này là nỗi thất vọng: thua Indonesia 0-3 ở trận phân hạng 5-8, chung cuộc xếp thứ 7. Kết quả này trái ngược với kỳ vọng và đặt ra nhiều câu hỏi về chiều sâu đội hình cũng như trạng thái tinh thần. Nếu chỉ nhìn vào bảng xếp hạng, Trung Quốc là đội bóng vượt trội hoàn toàn. Nhưng tôi tin vào dữ liệu hành trình hơn là kết quả cuối cùng. Hãy nhìn vào ba trận đấu quyết định. Ở bán kết, Thái Lan đã chứng minh rằng một hệ thống phòng thủ - phản công nhanh có thể đẩy Trung Quốc đến giới hạn. Nếu Thái Lan không gặp vấn đề thể lực sau Asian Championship, kịch bản vào chung kết có thể khác. Tôi không có số liệu về hiệu suất tấn công, chắn bóng hay giao bóng của giải đấu, nhưng sự chênh lệch giữa trận bán kết và chung kết cho thấy một sự thật: Trung Quốc vô địch vì họ ổn định hơn, chứ không phải vì họ áp đảo về chiến thuật. Nhật Bản có thể được hưởng lợi từ lá thăm may mắn, nhưng khi đối thủ thực sự xuất hiện, họ đã không tìm ra câu trả lời. Hãy nói về Thái Lan. Họ vô địch Asian Championship vào tháng 8, bước vào ASIAD với đôi chân nặng trĩu. Trong một giải đấu kiểu loại trực tiếp, thể lực là thứ kim cương. Thái Lan đã thua Trung Quốc 2-3 ở bán kết, nhưng đó là trận đấu mà họ có thể thắng nếu giữ được nhịp ở set năm. Tương tự, Việt Nam thua Indonesia không phải vì Indonesia mạnh hơn, mà vì các cô gái Việt Nam không còn đủ sức bật sau những trận đấu vòng bảng. Khi giao bóng hỏng, hàng chắn lệch nhịp, hàng phòng thủ bị kéo giãn, đó là dấu hiệu của một cỗ máy quá tải. 'Người ta gọi tôi là hot-take, tôi gọi đó là cách nhìn chưa được số đông đặt tên' - tôi muốn nhìn xuyên qua bảng tỷ số để tìm nguyên nhân. Và nguyên nhân nằm ở lịch thi đấu, ở chiều sâu đội hình, ở cách huấn luyện viên luân chuyển nhân sự. Theo dõi nhiều giải đấu, tôi nhận thấy một nghịch lý: các đội Đông Nam Á như Thái Lan và Việt Nam rất giỏi ở những trận đấu một trận một thua, nhưng lại sụp đổ khi phải thi đấu mật độ dày. Trung Quốc có thể xoay vòng đội hình nhờ băng ghế dự bị sâu, còn Thái Lan và Việt Nam thì không. Đó là lý do tại sao Thái Lan chỉ giành HCĐ, còn Việt Nam rơi xuống thứ 7. Hàn Quốc xếp thứ 4, nhưng họ không tạo ra được bất kỳ dấu ấn nào đáng kể. Bóng chuyền nữ châu Á đang chứng kiến sự phân hóa rõ rệt: một nhóm nhỏ các đội tuyển có chiều sâu, còn lại trông chờ vào cảm hứng của ba bốn cá nhân. Tôi cũng muốn nói về cách chúng ta đánh giá một kỳ ASIAD. Nếu chỉ dựa vào huy chương, Trung Quốc là người chiến thắng. Nhưng nếu nhìn vào chất lượng các trận đấu, Thái Lan mới là đội tạo ra nhiều cảm xúc nhất. Họ khiến nhà vô địch phải toát mồ hôi, trong khi Nhật Bản chỉ biết đứng nhìn. Còn Việt Nam, họ đến với ASIAD như những kẻ học việc, và ra về với một bài học đắt giá. Có thể tôi đang đi ngược với truyền thông, nhưng tôi tin rằng sự thật nằm ở chi tiết, không nằm ở bảng vàng. Tất nhiên, có thể tôi đang sai. Có thể Trung Quốc thực sự là một tập thể vượt trội, và trận bán kết vất vả với Thái Lan chỉ là một tai nạn. Có thể Nhật Bản xứng đáng vào chung kết nhờ lối chơi kỷ luật, và Việt Nam thua Indonesia vì đơn giản là họ kém hơn trong ngày hôm đó. Nhưng nếu chấp nhận cách nhìn ấy, chúng ta sẽ bỏ lỡ một điểm quan trọng: bóng chuyền nữ châu Á không còn là sân chơi một người. Thái Lan, rồi cả Nhật Bản, đều có những thời điểm khiến Trung Quốc phải run. Việc Trung Quốc giành HCV lần thứ 10 là một thành tựu, nhưng khoảng cách đang thu hẹp dần. Một khi Thái Lan giải quyết được bài toán thể lực, hoặc Việt Nam tìm lại được sự ổn định, ngai vàng sẽ rung chuyển. Vậy nên, thay vì ca ngợi sự thống trị của Trung Quốc, hãy đặt câu hỏi: điều gì đã khiến Thái Lan kiệt sức? Điều gì đã khiến Việt Nam gục ngã trước Indonesia? 'Bàn thắng kết thúc câu chuyện, nhưng pha kiến tạo mới là lý do câu chuyện được kể' - với bóng chuyền, tỷ số kết thúc trận đấu, nhưng hành trình, lịch thi đấu và thể lực mới là thứ tạo nên nhà vô địch. Hãy chờ xem: nếu Thái Lan có một chu kỳ chuẩn bị thể lực hoàn hảo cho World Championship tới, họ sẽ không chỉ thắng Trung Quốc một set. Còn Việt Nam, nếu không học được bài học ASIAD này, sẽ tiếp tục lận đận ở những giải đấu lớn.