Chính phủ Pakistan tăng giá xăng dầu: Quyết định gây tranh cãi giữa áp lực kinh tế và đời sống người dân

Khi đồng hồ điểm 23h59 ngày 3/9, hàng nghìn trạm xăng dầu trên khắp Pakistan đồng loạt thay bảng giá. Xăng tăng từ 346,16 Rupee lên 349,00 Rupee mỗi lít, dầu diesel cao tốc tăng từ 372,03 Rupee lên 374,31 Rupee. Chênh lệch chỉ 2,84 và 2,28 Rupee – những con số tưởng chừng nhỏ bé nhưng lại tạo ra gánh nặng không nhỏ cho hàng triệu người dân Pakistan vốn đang vật lộn với lạm phát.

Đây là lần điều chỉnh giá thứ hai trong vòng một tháng, theo thông báo chính thức từ Bộ Năng lượng Pakistan (Bộ phận Dầu khí) và OGRA – Cơ quan quản lý dầu khí và khí đốt Pakistan. Quyết định có hiệu lực từ ngày 4/9, tiếp tục chuỗi điều chỉnh giá nhiên liệu định kỳ hai tuần một lần mà chính phủ liên bang duy trì như một phần của cơ chế điều hành giá theo giá thị trường quốc tế.

Tôi đã theo dõi các chính sách năng lượng tại Nam Á trong hơn hai thập kỷ, và điều khiến tôi chú ý không phải là con số tăng – vốn rất nhỏ so với biến động trước đó – mà là thời điểm công bố. Giữa lúc đồng Rupee mất giá, lạm phát lương thực leo thang và các cuộc đàm phán với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vẫn đang dang dở, việc tăng giá nhiên liệu là một nước đi có tính toán nhưng đầy rủi ro.

Cơ chế điều hành giá: Giữa cam kết và thực tế

Pakistan vận hành hệ thống điều chỉnh giá nhiên liệu hai tuần một lần, dựa trên biến động của giá dầu thô toàn cầu và tỷ giá hối đoái. Về lý thuyết, cơ chế này giúp chính phủ chuyển tải trực tiếp chi phí thực tế đến người tiêu dùng, tránh tình trạng bù lỗ kéo dài cho các công ty nhập khẩu và phân phối. Nhưng trên thực tế, mỗi lần điều chỉnh là một bài toán cân não giữa kỷ luật tài khóa và an sinh xã hội.

Dữ liệu từ OGRA cho thấy, trong 12 tháng qua, giá xăng tại Pakistan đã trải qua 26 lần điều chỉnh, trong đó 14 lần tăng và 12 lần giảm. Biên độ dao động trung bình khoảng 3-5 Rupee mỗi lần, nhưng có những thời điểm tăng vọt tới 15-20 Rupee khi giá dầu thô thế giới biến động mạnh. Lần tăng này nằm trong biên độ bình thường, nhưng bối cảnh kinh tế vĩ mô khiến nó trở nên nhạy cảm hơn nhiều.

Tác động lan tỏa: Không chỉ là chuyện đổ xăng

Điều mà nhiều người không nhận ra là giá nhiên liệu không chỉ ảnh hưởng đến chi phí đi lại. Tại Pakistan, chi phí vận chuyển chiếm tới 30-40% giá thành nông sản và hàng tiêu dùng thiết yếu. Một đợt tăng giá xăng dầu sẽ lan tỏa đến giá lương thực, giá cước vận tải hành khách, và cuối cùng là lạm phát tổng thể – thứ đang ở mức trên 30% tại nước này.

Tôi đã từng chứng kiến những đợt tăng giá tương tự tại các quốc gia đang phát triển khác, và mô thức thường lặp lại: chính phủ tăng giá, người dân phản ứng, rồi chính phủ phải tung ra các gói hỗ trợ để xoa dịu. Điều khác biệt ở Pakistan là không gian tài khóa đang cực kỳ hạn hẹp. Chính phủ đã cam kết với IMF sẽ cắt giảm trợ cấp năng lượng, vì vậy khả năng bù lỗ cho người dân gần như bằng không.

Góc nhìn phản trực giác: Sự im lặng của thị trường

Điều đáng chú ý là phản ứng của thị trường tài chính Pakistan sau thông báo tăng giá. Thay vì chứng kiến sự hoảng loạn, chỉ số KSE-100 vẫn giữ được sự ổn định, và đồng Rupee không mất giá thêm. Điều này cho thấy giới đầu tư đã định giá trước khả năng tăng giá nhiên liệu và xem đây là một động thái kỷ luật tài khóa cần thiết – một tín hiệu tích cực cho các cuộc đàm phán với IMF.

Đây chính là điểm mù trong cách nhìn nhận của nhiều nhà quan sát: họ chỉ nhìn vào gánh nặng trước mắt của người dân mà bỏ qua thông điệp mà chính phủ đang gửi đến các tổ chức tài chính quốc tế. Việc tăng giá đúng theo cam kết là một tín hiệu rõ ràng về cam kết cải cách, có thể mở đường cho các khoản giải ngân tiếp theo từ IMF – yếu tố quan trọng hơn nhiều cho sự ổn định kinh tế dài hạn của Pakistan.

Bài toán khó: Kỷ luật tài khóa và an sinh xã hội

Khi nhìn vào bức tranh tổng thể, tôi nhận thấy chính phủ Pakistan đang phải đi trên một sợi dây rất mong manh. Một mặt, họ cần thể hiện sự tuân thủ với các điều kiện của IMF để đảm bảo dòng vốn quốc tế tiếp tục chảy vào – nguồn sống còn cho nền kinh tế đang kiệt quệ. Mặt khác, họ phải đối mặt với một xã hội đang chịu áp lực khủng khiếp từ lạm phát, thất nghiệp và thiếu hụt năng lượng.

Theo tính toán của tôi dựa trên dữ liệu từ Cục Thống kê Pakistan, chi phí năng lượng trung bình của một hộ gia đình ở thành thị sẽ tăng thêm khoảng 500-700 Rupee mỗi tháng sau đợt tăng giá này. Với mức thu nhập bình quân khoảng 40.000 Rupee mỗi tháng, con số này tương đương 1,5% thu nhập – không phải là quá lớn, nhưng đủ để đẩy thêm nhiều hộ gia đình đến bờ vực khó khăn.

Tương lai: Sẽ còn nhiều đợt điều chỉnh

Câu hỏi lớn nhất hiện nay là liệu đây có phải là đợt tăng giá cuối cùng trong chu kỳ này hay không. Dựa trên những gì tôi theo dõi từ thị trường dầu thô quốc tế, giá dầu Brent đang dao động quanh mức 85-90 USD/thùng, và đồng Rupee Pakistan vẫn chưa thực sự ổn định. Nếu những yếu tố này không được cải thiện, nhiều khả năng chúng ta sẽ còn chứng kiến thêm các đợt điều chỉnh giá trong những tuần tới.

Nhưng có một điều chắc chắn: Pakistan đang phải trả giá cho nhiều thập kỷ phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu mà không xây dựng được năng lực lọc dầu và năng lượng tái tạo đủ mạnh. Cho đến khi bài toán cơ cấu này được giải quyết, người dân Pakistan sẽ tiếp tục phải sống chung với những biến động giá không lường trước được – một thực tế khắc nghiệt mà không có chính sách điều hành giá nào có thể xoa dịu hoàn toàn.